લેખ

મુશ્કેલીને જ માર્ગ બનાવો

આપણા જીવનમાં રોજબરોજ અનેક ઘટનાઓ ઘટતી હોય છે.એમાંથી કેટલીક ઘટનાઓ આપણને ગમે એવી હોય છે અને કેટલીક ના ગમે તેવી. ના ગમતી ઘટના ઘટે ત્યારે આપને હતાશ થઇ જઈએ છીએ. નકારાત્મકતા આપણને ઘેરી વળે છે. આવું બને ત્યારે આપણે નાનપણમાં બનેલા એવા પ્રસંગોને યાદ કરવા જોઈએ જ્યારે આપણને નાની મોટી માંદગી આવી હોય. દેખીતી રીતે જ માંદગી ખુદ તો એક અણગમતી બલા હોય છે જ. પણ તે સમયે આપણને આપવામાં આવતી કડવી દવા કે અણિયાળા ઇન્જેક્શનની સોય એનાથી પણ વધુ અણગમતા હતાં. પણ બે દિવસની એવી સારવાર પછી જ્યારે આપણે  સાજા  થઈને રમવા-કુદવા લાગીએ ત્યારે ચોક્કસ સમજાયું હશે કે,એ કડવી દવા, એ દુખાડતા ઇન્જેકશનો અને પથારીમાં પડ્યા રેહેવાની સજા ખરેખર તો આપણી બીમારીને હડસેલીને દુર ભગાડવા માટે હતી.

બીજી એક વાત પણ વિચારવા જેવી છે. આપણે  જ્યારે ભણતાં હતા ત્યારે શાળાનું વેકેશન પૂરું થાય ત્યારે પહેલા દિવસે શાળાએ જવું કેટલું કંટાળાજનક હોતું . જાણે ગાયને કસાઈવાડે જવા જેવું કે પછીસાસરે જતી કોઈ ગભરુ નવોઢા ને લાગે તેવું  એ કામ ત્યારે આપણને કપરું લાગતું. પણ આ બધી જફામાંથી છૂટીએ અને શાળાએ જતાં થઈએ ત્યારે જ્ઞાન અને ભણતરનું અમુલ્ય ભાથું મેળવીને સમૃદ્ધ બનીએ ત્યારે લાગે કે, શાળાનું ભણતર છેવટે તો આપણા સારા માટે જ હતું.

દરેકનું જીવન સરળ નથી હોતું અને દરેકના જીવનની બધી પળો સરખી નથી હોતી. દરેકને નાનામોટા કોઈને કોઈ સંઘર્ષનો સામનો કરવો પડતો હોય છે. માર્ગમાં આવતાં આવાં પરિબળો મુસીબત બનીને ત્રાટકે ત્યારે   તેને પાર કરવા આપણે તનતોડ મહેનત કરવી પડતી હોય છે. અને એ કરતાં કરતાં આપણે વધુને વધુ કાબેલ બનતાં જઈએ છીએ.ત્યારે ચોક્કસ લાગે કે,માર્ગમાં આવતી મુશ્કેલીઓ એક રીતે જોઈએ તો શક્તિ બનીને માર્ગ સરળ બનાવવામાં મદદરૂપ બને છે.

આવી અનેક વાત સમજાવવાનું કામ આકરા ઉનાળામાં શેકાતો, અડીખમ ઉભો રહેલો, ગુલમહોર સરળતાથી અને સહજતાથી કરે છે. આપણા દેશ જેવા ગરમ પ્રદેશમાં ઉનાળામાં અનેક ફૂલઝાડ, છોડ, વેલ જ્યારે નસ્ટ થવા મજબુર બની જાય છે ત્યારે ગુલમહોર કાળઝાળ ઉનાળાની આગ ઓકતી ગરમીમાં પણ અડીખમ રહીને પોતાના સુંદર, કેસરી-લાલાશ ધરાવતાં પુષ્પોના વૈભવને  વેરતો જાણે ખુશીની લ્હાણી કરે છે. અને અનેક મુશ્કેલીઓ વચ્ચે અડગ રહેવાની શીખ આપે છે. એ મુશ્કેલીને જ પ્રગતિનું સાધન બનાવવાની ક્ષમતા પ્રદાન કરે છે.અને એટલે જ કોઈ કવિએ કહ્યું છે કે,

ગુલમહોર શો ખીલી શકું એટલે,

જિંદગીભરનો ઉનાળો દીધો તેં.

આ વાત સમજવા આપણે આ ઉદાહરણ જોઈશું.તો સરળ પડશે. કોઈ બે કન્યાઓ છે. બંને ને સંગીતનો શોખ છે, શીખવાની ધૂન છે, આવડત પણ છે. અને એ ક્ષેત્રે ગજબનું કામ કરીને મહાન બનવાનું સ્વપ્ન પણ છે. અમાની એક દીકરીને સંગીત શીખવા માટે, બધા સાધનો ઉપલબ્ધ છે. ગુરુ પણ છે સમય પણ છે સપોર્ટ પણ સો ટકા છે. જ્યારે બીજી દીકરી જે એટલી જ કાબેલ છે પણ એને ન તો સંગીત શીખવાની રજા છે, ના કોઈ સાધનો ઉપલબ્ધ છે કે ન કોઈ ગુરુ છે. અને જ્યાં શીખવા માટેની રજા જ નથી તો સપોર્ટ તો હોય જ ક્યાંથી? આ સંજોગોમાં દેખીતી રીતે જ લાગે છે પહેલી છોકરી ખુબ આગળ આવી જશે નામ કમાઈ લેશે. કિન્તુ, બધી વિપરીત પરિસ્થિતિને પાર કરીને સંઘર્ષની સારણીથી શાર્પ બનતી જઈને જો બીજી કન્યા પોતાનું સ્વપ્ન સિદ્ધ કરીવા સુધી પહોંચી તો તે એક આગવી રીતે ખીલી ઉઠશે.વિશ્વભરમાં છવાઈ જશે. એના માટે જોઈએ તો બસ, ઊંડી ઈચ્છા, તેને પૂર્ણ કરવાનું સ્વપ્ન, સંપૂર્ણ સમર્પિત થઈને કરેલા પ્રયાસો.એ કામનું પેશન!  પછી એને ખીલતાં કોણ રોકી શકે? ગરમીનો પારો ભલે ૪૫ બતાવે   કે ૪૭ બતાવે,  શું એ ગરમીની એટલે હેસિયત ખરી કે એ ગુલમહોરને ખીલતાં રોકી શકે? બસ એવું જ.

સુરજદાદાને પરાસ્ત કરવાનો શ્રેય જો કોઈને આપવો હોય તો ગુલમહોરને જ અપાય.એ જાણે સુરજ દાદાને કહે કે,’ તમે તમારું તપવાનું કામ કરો હું મારું ખીલવાનું કામ કરીશ.’  આ સ્ટેજ પર એક પ્રશ્ન થાય છે કે,અતિ ધનવાન સાધનસંપન્ન ઘરનાં બાળકો હંમેશાં પરદેશની સારી સ્કૂલો, કોલેજો અને હોસ્ટેલોમાં ભણવા મોકલતાં હોય છે. એનું કારણ એ  હશે કે, અતિ લાડકોડ, અને છતમાં ઉછરે તો તેમનું બાળક મુશ્કેલીમાં  હતાશ ના થાય  પણ તેવા સમયે શું કરવું તે શીખે? અને તેમનું જીવન પણ ખીલી ઉઠે , મહેકી ઉઠે.

અસ્તુ

રશ્મિ જાગીરદાર

Advertisements

(૫૪)અમુલ્ય

એકવાર હું દાદરથી બસમાં બેઠો. બોમ્બેમાં બસની સગવડ પ્રમાણમાં ઘણી સારી એટલે વધારે ટ્રાફિકમાં કાર લઈને જવા કરતાં ક્યારેક બસમાં જવાનું વધુ સુવિધાજનક રહેતું. તે દિવસે બસની લાઈન લાંબી હતી. પણ ઉપરા ઉપરી બસ આવતી, એટલે કંઈ જ ચિંતા જનક નહોતું. મને બેસવાની જગ્યા પણ મળી ગઈ.
કંડકટર ટીકીટ માટે આવ્યો ત્યારે મેં જેવો ખીસામા હાથ નાખ્યો, તો ફાળ પડી. ખીસું કપાયેલું હતું. એ વખતે બોમ્બે માટે આ વાત સામાન્ય હતી. પરંતુ, હું મોટે ભાગે કારમાં જતો, એટલે જોઈએ તેટલી સાવચેતી કદાચ નહોતી રાખી. હવે મારું મોં જોવા જેવું થયું. કંડકટર સાથે કે બીજા કોઈ સાથે કેવી રીતે નજર મિલાવી શકું? આ શરમ જનક સ્થિતિમાં સંકોચથી શું કરવું તે વિચારતો હતો, એટલામાં મારી બાજુમાં બેઠેલા બહેને કહ્યું, “ભાઈ, ક્યા જવું છે તમારે?” મેં કહ્યું, “શાંતાક્રુઝ” તેમણે કંડકટર પાસે ત્રણ શાન્તાકૃઝ્ની ટીકીટ માંગી, અને એક મને આપી. તે બહેન, જાણે કંઈ જ બન્યું ન હોય તેમ તેમની સાથેના બીજા બેન સાથે વાતો કરતાં રહ્યાં. શરમ અને ઉપકારવશ હું પણ કંઈ જ બોલી ના શક્યો.
ઉતરતાં પહેલાં મેં કહ્યું, “બેન આપ ક્યાં રહો છો?” તો કહે,” આપ પૈસાની ચિંતા ના કરશો, હું તો અમેરિકા રહું છું અહીં કુટુંબમાં લગ્ન પ્રસંગે આવેલી છું. માણસાઈના નાતે હું આટલું ય ના કરું તો મારું ભારતીયપણું લાજે,  મારા ગુજરાતના સંસ્કારો  લાજે. ”   મેં કહ્યું, ” ના ના બેન, તમે કરેલી આ મદદ તો મારા માટે અમુલ્ય છે, તે વાળી શકું તેવું મારું ગજું નથી. પણ જો આપને અનુકુળ હોય તો મારા પત્ની અને બાળકોને તમારા જેવા સાચા અર્થમાં માનવ અને મુઠી ઊંચેરા ભારતીયને  મળવા લાવવાનું મને ગમશે.”

(૭૬)આથમતી રાતે ઓલ્યો

આથમતી રાતે ઓલ્યો ડુબ્યો ચાંદલિયો,

ને તારલા જમાત પડી ઝાંખી.

સેવેલા શમણાનો અણસાર મળ્યો નહિ,
જાગી હું રાત આખી આખી.
પત્થર પીગળશે ને
પાણીડાં છલકાશે બા’ર,
દરિયો ઉભો રહીને કહેશે,
લે પગલાં પાડીને કર પાર.
વાત મારી આટલીય ના  રાખી–
આથમતી રાતે ઓલ્યો ડુબ્યો ચાંદલિયો,
ને તારલા જમાત પડી ઝાખી.
ઉભા મારગડે તરશે વહાણ
એમાં બેસીને ક્યાંક ઉડી જાશું,
જ્યાં સુરજ હો શીતલને
ચાંદો ઓકે લ્હાય લ્હાય,
ખિડકી ખોલીને મેં તો રાખી.–
આથમતી રાતે ઓલ્યો ડુબ્યો ચાંદલિયો
ને તારલા જમાત પડી ઝાખી.
રશ્મિ જાગીરદાર

(75) મનની ખિડકી

મનની ખિડકી
મનમાં મહોલાત હોય તો માણી  લેવાની,
એમાં મંગળ શું કે અમંગળ  શું?
દિલમાં શોહરત હોય તો વહેંચી દેવાની,
એમાં આજે શું કે કાલે શું?
અંતરમાં કોઈ આગ હોય તો ઠારી દેવાની,
એમાં આંસુ શું કે પાણી શું?
જહેનમાં કોઈ વાત હોય તો કહી દેવાની,
એમાં કહેણ શું કે કથન શું?
અંદર કોઈ ઉભરો  હોય તો ઠાલવી દેવાનો,
એમાં ગદ્ય શું કે પદ્ય શું?
ઉરમાં કોઈ ઉમળકો હોય તો પ્રગટવા દેવાનો,
એમાં છંદ શું કે અછંદ શું?
મનની ખિડકી બિલકુલ સરેઆમ ખોલી દેવાની,
એમાં લાજ શું કે ડર શું?
અસ્તુ.
રશ્મિ જાગીરદાર

(74) તું પોતે

શિખરિણી છંદ

૧૭ અક્ષરો,યતિ છઠ્ઠા અક્ષરે,
છંદનું બંધારણ :-યમાતા  માતારા નસલ  સલગા ભાન સલગા
                        લગાગા ગાગાગા  લલલલલગા ગાલલલગા
  તું પોતે
અનોખી નારી તું, સકલ જગ જાણે પરમ તું.
અતી સ્નેહેથી  જે, અનહદ  કરે છે કરમ તું.
કરે સાચા ન્યાયો, અવઢવ નહીં કે શરમ કો.
ભરે શાંતીથી તું,અડગ ડગ ત્યાં ના ભરમ કો.
અહો વ્હાલેથી તું,નવ ઝરણ થૈ પાલક બને.
તને ઢાંકી લાજે, પલપલ કહે ના મરક તું.
તને ક્યાં સ્હેજેયે, સમજણ પડે છે ફરક શું?
દબાવ્યાં સૈકાથી, તનમન છતાં ના હરફ કો.
તમામે ઊર્જાઓ, વલવલ કરે તુજ રદયે.
છતાં કો મંજીલો, નવ તવ કને કે મદદ કો.
બહું એ વેઠયું તેં, અકળ  જગમાં ના કથન કો.
હવેથી ઓ નારી, મનભર કહેજે વચન તું.
તને દ્રષ્ટિ આપે, સબરસ ભરે જે નયનમાં.
અલી એ તું પોતે, શબનમ બને ના અવર કો.
અસ્તુ.
રશ્મિ જાગીરદાર.

(૭૩)ગોરંભાયેલું ગગન

મંદાક્રાંતા છંદ, 17 અક્ષરો યતિ 4 ને 10 અક્ષરે.

ગા  ગા ગા ગા લ લ લ લ લ ગા ગા લ ગા ગા લ ગા ગા
વિષય -પ્રકૃતિ
ગોરંભાયેલું  ગગન અને વાદળે છાય તારા,
લાલીમાંએ  સુંદર દિસતો  આભલે ટાંકું ચાંદો.
મોરે માંડ્યો  કલરવ અરે  નાચ તાતાત થૈ થૈ,
ઠંડી ઠંડી હલચલ હવામાં અનેરો ગહેકે.
એ માહોલે ચકચક ચકી પાંખ ફેલાવતી જો.
ઝીણાં ફોરાં ઝરમર ઝરે એક મીઠી મહેકે.
ધીમે ધીમે ઢચું પચું સવારી પહોંચી વર્ષાની.
થાકી પાકી હું પલળવું છોડી પથારી પહોંચી.
થાકોડો લૈ થઈ પડખું ઢાળી હું બેતાબ પાછી.
જાણે કેમે કરું નયન મીંચાય ના ને ફરીથી,
એને જોવા તલસતું ઉત્સાહે ચકીવ્હાલ ભરી.
મારાં સૂતાં  બચપણ સંગે એ રહીને  પરી યે.
બારી પાસે પગ ઉપડતા એમ ચાલ્યા તણાતા.
ગાજે વીજે ભર્યું મુસળધારે વર્ષેએ અંધારે.
અસ્તુ.
રશ્મિ જાગીરદાર.

(૭૨) ચેનલની માયા

ચેનલ  પ્યારી( રાગ -મુખડાની માયા લાગીરે )

સીરીઅલની માયા લાગી રે ચેનલ પ્યારી,

એક એપીસોડ  જોયો તારો, કબજો તેં  લીધો મારો,
ખાતાં પીતાં એ જ વિચારું રે …ચેનલ પ્યારી.
ટીવી પર તો ચેનલ ઝાઝી,
પણ હું તો એકમાં રાજી,
બધે કેમ કરી ફરીએ રે …………ચેનલ પ્યારી.
રાતે બતાવે એતો સાચું,
બપોરે બતાવે પાછું,
તેને કેમ કરી છોડીએ રે …..ચેનલ પ્યારી.
ચાર પાંચ વરસ ચાલે,
એક દિ’ એક ડગલું હાલે,
તો યે તારી સાથે રહીએ રે…..ચેનલ પ્યારી.
તું ના હોયે કરવું શું?
સમય મારો કાઢવો ક્યાં?
તું થકી તો અમે નરવા રે,,,,,ચેનલ પ્યારી.
ચેનલ તારી બલિહારી,
આશા મને એક તારી,
માનું મને બડભાગી રે ……ચેનલ પ્યારી.
અસ્તુ.
રશ્મિ જાગીરદાર