(૨૪) આયનો

તસ્વીર બોલે છે સપ્ટેમ્બર ચિત્ર – ત્રીજું. લેખ
આયનો
ફ્રેન્શીપ ડે- ૭મી ઓગસ્ટે આપણે  સૌ એ દોસ્તી -અને દોસ્ત વિષે ઘણું ઘણું વાંચ્યું. લખ્યું પણ ખરું. આ બધા લખાણમાં એક સુર અચુક જણાયો હશે,સાચો મિત્ર કોણ? સાચો મિત્ર કેવો હોવો જોઈએ? તેને શોધવો કઈ રીતે? આપણને ગમતા અને સારા તેમજ સાચા લગતા મિત્રો પણ ક્યારેક આપણને ખુશ કરવા અસત્ય કે અર્ધ સત્યનો સહારો લે તેવું બને. પણ એક સત્યને વળગીને ચાલનારો આપણો દોસ્ત સતત આપણી સાથે રહે છે. જે હંમેશા આપણા જ સત્યને આપણી જ આગળ છતું કર્યાં કરે છે. આપણે જેવા હોઈએ તેવા જ અદ્દલ દેખાડે તેવા આયનાને આપણે સાચા મિત્રનો દરજ્જો આપવો જોઈએ.
ખાસ તો કન્યા જ્યારે ટીનેજમાં પ્રવેશે ત્યારે દર્પણ સાથે ઘાઢ દોસ્તી બાંધી લે છે. સતત પણે “હું કેવી લાગુ છું?” તે જોવા વારંવાર આયના સમક્ષ ઉભી રહીને જોયા કરે અને પોતે જ પોતાના સૌદર્ય પર મોહિત થયા કરે છે. આયનો રહ્યો ખરે ખરો સાચો મિત્ર. જે જેવું તે તેવું બતાવી ને જ જંપે. આપને પણ કોઈ ખાસ પ્રસંગે જવા માટે તૈયાર થયા હોઈએ અને હાજર હોય તેવા બધાને પૂછીએ, “બધું બરાબર છે?” અને એના જવાબમાં “મસ્ત લાગે છે, ખુબ સરસ, અરે વાહ જોરદાર જામો છો” જેવા મનગમતાં વાક્યો સંભાળવા મળે છતાં, એક વાર તો અરીસામાં જોઇને ખાતરી કરી લઈએ.
આપણા શારીરિક દેખાવને હુબહુ દર્શાવનાર આયનો,- આપણો સાચો મિત્ર ગણાય એમાં જોયા પછી જરૂરી ફેરફાર કરીને આપણે આપણા સૌદર્યને જરૂર પ્રમાણે વધુ સજાવી શકીએ. સુક્ષ્મ રીતે વિચારીએ તો આપણો ચહેરો એ આપણી માનસિક પરિસ્થિતિનું સીધું બયાન કરે છે. મનમાં શું ચાલી રહ્યું છે? મનમાં ખુશી છે કે ગમ? તેનું સ્પષ્ટ ચિત્રણ આપણા ચહેરા પર અંકાઈ જાય છે.
તોરા મન દર્પણ કહેલાયે —— ——- દેખે ઓર દિખાયે ..તોરા મન દ્રપ્ન કહેલાયે. આ ગીતમાં કવિ મનને દર્પણનો દરજ્જો આપે છે. વાત પણ સાચી. વ્યક્તિ જેવા ભાવ નો અનુભવ કરતી હોય કે, જેવા વિચારો કરતી હોય તેનું જ આબેહુબ પ્રતિબિંબ મનમાં ઝીલાય છે, પણ મન ને આપને ક્યાં જોઈ શકીએ છીએ? એ મનનાં ભાવો વ્યક્તિના ચહેરા પર લીંપાઈ જતા હોય છે . અંકાઈ જતા હોય છે, એટલે આપણે અંદરથી કેવા છીએ તેનું દર્શન ચહેરા પરથી થાય છે. આમ આપણાં આંતરિક સ્વરૂપ હુબહુ બતાવનાર આપણો ચેહરો છે જે પણ આયના નું જ કામ કરે છે.
કેટલીક વાર આપણને બીજાની ખામીઓ જોવાની આદત પડતી હોય છે, દરેક વ્યક્તિમાં શું ખામી છે તે શોધવામાં આપને પાવરધા થઇ જઈએ છીએ. અંગ્રેજીમાં એક કહેવત છે તે મુજબ -મનુષ્ય એ ખામીઓ અને ખૂબીઓ નું એક બંડલ છે. અને આ વાત દરેકને એક સરખી લાગુ પડતી હોય છે. છતાં આપણે કોઈની ખૂબી નજર અંદાજ કરીને બસ ખામીઓ શોધતા રહીએ છીએ. આવા સમયે કોઈ આપણને ચોક્કસ કહી શકે, મુખડા દેખ લો દર્પન મેં. ,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,અર્થાત તમે તમારા ચહેરા નું અવલોકન કરશો તો જણાશે કે, ખામી ઓ તો તમારામાં પણ છે જ. અને જયારે એ સામાન્ય વાત છે તો પછી બીજાની ખામી જોઈ તેને ટોકવાથી કે ટીકા કરવાથી શો ફાયદો?
એક પ્રચલિત દુહામાં પણ કહ્યું છે,- ” બુરા જો દેખન મેં ચલા બુરો ન મિલિયો કોઈ,
ખુદમેં ઝાખ કર દેખીયો તો મુજસે બુરા ન કોઈ.
આવું સુખદ સત્ય આપણને લાધે તો આપને ધન્ય થઇ જઈએ.

રશ્મિ જાગીરદાર.

 

(૫૮) ભગવાને લીધો ફોન

અછાંદસ કાવ્ય
ઈમૈલ આઈડી
તું
ક્યાં ક્યાં છે ને ક્યાં નથી ?
મંદિરની મૂર્તિમાં પ્રતિષ્ઠિત તું છે કે નથી?
મસ્જીદમાં અદ્રશ્ય રૂપે તું છે? ભલેને ત્યાં મૂર્તિ નથી.
ગુરુદ્વારામાં પણ હશે જ, કે પછી નથી?
તો પછી શું,
કણ કણમાં સમાઈને તું રમે?
ભક્તો ભલેને મંદિર-મંદિર ભમે!
અકળ એવા, તારી ભાળ તો કોઈને ય ક્યાંથી મળે?
અચ્છા, ચાલો,
તું ક્યાંય નથી? ઠીક છે,
તારું સરનામું પણ નથી, ઠીક છે.
તો બોલો,
નરસૈયાની હુંડી સ્વીકારી,
ત્યારે એમાં તારું સરનામું ક્યાં હતું?
તો પછી મને કહે, મારો ઈમેલ તને કેમ ના મળે?
ભલેને તારું આઈડી મને મળે ના મળે.

એક કામ કરું, ફોન કરું,

હેલો હેલો,
હેલો ભગવાન,
ઓહ ગુડ, ભગવાન
તેં તો ફોન ઉપાડ્યો.
હા હું  મઝામાં છું,  હં ભગવાન,
તમે છો પછી અમારે શું ચિંતા?
આ તો મેં તમને એક મેઈલ કર્યો છે,
આઈડી વગર એટલે…
ઓહ ઓકે, મળી જશે ?
ચિંતા ના કરું? વાહ,
તું તો ખરે ખર સારો છે !
થેંક યુ હં ભગવાન,
મને લોભિયો ના કહો તો, એક વાત પૂછું?
મેઈલનો જવાબ આપશો?
સાચ્ચે? આપશો  જવાબ?
તો તો તું ભગવાન જ છે.
માણસ પાસે તો,
ટાઈમ જ ક્યાં છે?
ચાલ, મળીએ પાછા બાઈ.
      રશ્મિ જાગીરદાર

(૫૩ )ઉંચી ઉડાન

ઉંચી ઉડાન
રમેશ કાકા અમારી પડોશ માં રહેતા, એકદમ બાજુ માં નહિ પણ એકજ સોસાયટી મા , મારા પપ્પા સાથે સારી એવી મિત્રતા હતી. એનું એક કારણ એ પણ ખરું કે બંને ની જોબ એકજ ઓફીસ માં હતી અને ઘર એકજ સોસાયટી માં! બીજું કારણ પણ હતું–બંને ના શોખ,બંને ને સંગીત સાંભળવાનો જબરો શોખ હતો , ખાસ કરી ને જુના હિન્દી ફિલ્મ ના ગીતો બંને ને ખુબ ગમતાં.મારા પપ્પા ને તો જુના ગીતો આખા મોઢે રહેતા , એટલું જ નહી , તમે કોઈ એક શબ્દ હિન્દી માં બોલો તો એ શબ્દથી શરુ થતું ગીત એક મિનીટ થાય તે પહેલાં તેઓ બોલી નાખે, ઘણી વાર ગાઈ પણ નાખે.આ બધી નાનપણ ની વાતો ખરેખર તો જાણે ભૂલાઈ જ ગઈ હોય, એ રીતે મન ના ઊંડાણ માં ધરબાયેલી હતી, જે આજે ૨૬મી જાન્યુઆરીએ માત્ર યાદ જ ન આવી પણ દ્રશ્યો બની ને છવાઈ ગઈ, માનસપટ પર! અને હું જાણે ફિલ્મ જોતી હોઉં તેમ શરૂઆત થી બધું જ તાદ્શ થવા માંડ્યું .
હું મારા માતા – પિતા નું એક માત્ર સંતાન હતી ,રમેશકાકા અને જયાકાકી ને પણ એકજ સંતાન – હીર . હું એટલે હેતવી અને સત્યાબેન અને સનતભાઈ મારા માતા પિતા . અમારા છો જણા નો જાણે એક જ સંસાર હોય તેવો મનમેળ! હીર અને હું ભણતા પણ એકજ સ્કુલ
અને એક જ વર્ગમાં.સાથે રમીએ ને સાથે જ ભણીએ . અમે બંને એકબીજા ના પુરક પણ બની રહેતાં .જેમ આગળ ભણતાં ગયા તેમ એ ઘણું ઉપયોગી નીવડ્યું હું ગણિત-વિજ્ઞાન માં પાકી (!)
અને હીર બાકીના બધામાં , એટલે સુધી કે શાળામાં ગાવાની, ગરબાની, નાટકની કે, વકતૃત્વ ની વાત આવે, તો સૌ થી પહેલું નામ હીરનું આવે. તેને બધા કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા શિક્ષકો ઉલટભેર
બોલાવતા અને હીર એકજ વાર જોઈ ને બધું તરત શીખી જતી અને પછી પોતે ભાગ લીધો હોય તે બધા ગ્રુપને હીર જ બધું શીખવાડતી . આમ શિક્ષકો નું ઘણું કામ ઉપાડી લેતી ,એટલે શિક્ષકો ની તે ફેવરીટ શિષ્યા બની ગયેલી. એ વાત નો લાભ મને પણ મળતો રહેતો , કારણ કે આવા બધામાં હું સાવ સામાન્ય હતી છતાં હીર ના કહેવાથી મને ભાગ લેવા મળતો ! પણ જયારે ભણવાની વાત આવે ત્યારે હું તેને ગણિત -વિજ્ઞાનમાં સારી એવી મદદ કરતી અને તે બધી ભાષા ઓ નુ વ્યકરણ સમજવામાં મને મદદ કરતી આમ એક બીજાનાં પુરક બની ને અમે સારી રીતે ભણતાં અને સરસ પરિણામ પણ લાવતાં.
અમે જયારે ૮મા, ૯મા, ધોરણ માં આવ્યા ત્યારે એવું બનતું કે ગણિત માં વધુ સ્કોર થવાથી મારા માર્ક્સ વધી જતા અને મારો નંબર હીર કરતાં હંમેશા આગળ રહેતો. આગળ પણ એજ સિલસિલો ચાલુ રહ્યો. બંને ઘર માં બધાને હતું કે, અમે બંને ડોક્ટર કે ઈજનેર બનીએ ! પણ હીર તો સાતમાં માં હતી ત્યાર થી જ વાર્તા ઓ લખતી , કાવ્યો પણ રચતી અને પછી તો આર્ટીકલ પણ એવા લખે કે અમારી શાળા ના મેગેઝીન માં તેના ૪-૫ લેખ કે કવિતા હોય અરે , તેના નાટક પણ હોય! બસ અહીં સુધી અમે સાથે રહ્યાં પછી મારા પપ્પા ની ટ્રાન્સફર બોમ્બે થઇ અને અમે છુટા પડ્યાં .પણ તે પહેલાં મને અને હીર ને ખ્યાલ આવી ગયેલો કે જયાકાકી અને રમેશ કાકા હીર ના રીઝલ્ટ થી ના ખુશ હતાં. મારા પપ્પા સમજાવતા કે, હીર માં હુન્નર છે તેણે તમારું નામ અત્યાર થી જ રોશન કર્યું છે ભણવા ના વધુ ટકા એ જ ઉપલબ્ધી નથી, ને એ વાત સમજાવવા તેઓ ગાયન ગાતા ,”ઇસકી ગલતી કો દેખા ,હુન્નર ના દેખા કભી !”
આજે ૨૬ મી જાન્યુઆરી એ પપેર લઇ ને બેઠી હતી ને સાહિત્ય અકાદમીના એવોર્ડ
વિનર નું નામ હતું “હીર સંઘવી ” હીર વાંચી ને હું ચમકી , પણ સંઘવી ?મેં ધ્યાન થી ફોટો જોયો પણ વર્ષો વીતી ગયા પછી એક બાળકી અને યુવતી સરખા ક્યાંથી લાગે! પણ મેં મરણીયા પ્રયાસો આદર્યા. વોટ્સ એપ ,ફેસબુક ટ્વીટર બધું ફંફોસી જોયું, અને મને હીર સંઘવી મળી. મેં મેસેજ મુક્યો “એવોર્ડ માટે અભિનંદન ! પણ શું તમે રમેશકાકા અને જયાકાકી ની દીકરી હીર છો ?” જવાબ આવ્યો , ” હા હેતવી , પરમ દિવસે મને મળેલા એવોર્ડ માટે નું ફંક્શન છે સાથે જ મારા ત્રણ પુસ્તકો નું લોન્ચિંગ પણ છે તું આવ પ્લીઝ મમ્મી – પપ્પા પણ મળશે ”
મેં પણ લગ્ન કરી લીધા હતાં, ડોક્ટર રીતેશ સાથે. મેં મમ્મી-પપ્પા સાથે ફોન થી વાત કરી , તેઓ પણ ખુશ થઇ ગયા કહે, “આપણે બધા જઈએ અને હીર ને સર પ્રાઈઝ આપીએ ”

 

(૫૭)ઉડે પતંગીયું

ઉડે પતંગીયું
ઉડે પતંગીયું આભમાં જો ધીમે ધીમે,
નીલગગનમાં પંખ પસારે ધીમે ધીમે.
અલગારી યૌવના નિરખે ઉડાન એની,
દિલડું કરે પ્રયાણ જો સંગે ધીમે ધીમે.
ઉંચેરા શમણા એના; એથી ઉંચી આશ,
ઉંચેરી ભરવી ઉડાન એને ધીમે ધીમે.
પતંગિયાની પાંખે બેસી સ્વપ્ન સૃષ્ટિએ,
વિહારે થનગન મનડું એનું ધીમે ધીમે.
નયણાં નિરખે હૈડું હરખે મુખડું મલકે,
મનડે વ્યાપ્યો કલશોર કેવો ધીમે ધીમે.
અસ્તુ.
રશ્મિ જાગીરદાર.

(૫૬) એકલો ચાલ્યો

સૌને સાથ આપનારો,
સૌને સાથે રાખનારો ,
આજે એકલો ચાલ્યો.
સૌની ભાળ રાખનારો,
સૌની ચિંતા કરનારો ,
આજે એકલો ચાલ્યો.
સૌની કાળજી કરનારો,
સૌની સંભાળ લેનારો ,
આજે એકલો ચાલ્યો.
સૌને માટે દોડનારો ,
સૌની સાથે દોડનારો,
આજે એકલો ચાલ્યો.
સૌને કકળતાં મુકીને,
સૌના દિલમાં વસનારો,
આજે એકલો ચાલ્યો .

(૫૫) કર્મણ્યેવાધીકારસ્તે

કર્મણ્યે વાધિકારસ્તે.

મને કોઈએ કહ્યું,
તું ગરીબનાં આંસુ લુછ,
આશીર્વાદ મળશે.
હું આસપાસ ફર્યો,
ગરીબ શોધીને હાલ પૂછ્યા.
તેમની તકલીફ ઓછી કરવા, મથતો રહ્યો.
એમ કરવામાં તેમના આંસુ લુછાયાં.
પછી મેં પૂછ્યું, આશીર્વાદ ક્યા?
તો તું નહિ તારો જવાબ ખુદ બોલી ઉઠ્યો.
કર્મણ્યે વાધિકારસ્તે ના ફલેષુ કદાચન.
વાહ ભાઈ, એ ખરું હં!
વળી કોઈએ કહ્યું,
તું બીજાનાં દુઃખ દુર કર,
તને સાચું સુખ મળશે.
મેં તો એ પણ કર્યું.
ત્યારે મને લાગ્યું,
હા, એ ખરું,
એમાં પણ એક સુખ હોય છે હં !
આવું બધું કરીને મૂળ તો મારે,
તારી સાથે લેવા દેવા હતી.
તેવામાં ગુરુજીએ કહ્યું,
બીજાને રાજી રાખો, ભગવાન રાજી રહેશે.
“બીજા” તો સાધન હતા પ્રભુ,
સાધ્ય તો હતું, “તને રાજી કરવો.”
તો બોલ,
સાચે જ તું રાજી છે ખરો?
જો હોય તો “હા” કહી દે,
નહી તો કહે કે, ભાઈ ના.
મારી સામે આવીને ઉભો રહે,
પછી જે કહેવું હોય તે કહે.
અસ્તુ.
રશ્મિ જાગીરદાર
.